Het middel AZT werd door Glaxo in 1964 ontdekt. Het stelde teleur tegen kanker en bacteriële infecties. In 1984 lieten aids-groepen alle biologisch interessante moleculen testen door een overheidsinstelling en in 1987 werd AZT versneld door de Amerikaanse overheid toegelaten. In stoomtreinvaart volgden in 25 jaar nog 25 aids-geneesmiddelen.

De dreiging van aids en de mondige patiëntengroep zorgden voor de noodzakelijke politieke druk om te handelen. Ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen bleek snel en effectief te kunnen zijn.

De overheidsregulatie is bij aids tot een minimum beperkt. Ambtenaren moeten alles meteen doorlaten en leggen verzekeraars vergoedingsverplichtingen op. De overheid is vooral belangrijk omdat ze subsidies ter beschikking stelt om een kennisbank te onderhouden voor het monitoren van aids-middelen. Hiermee kan de praktijk snel effectieve combinatietherapieën ontwikkelen en vallen slechte middelen snel door de mand. Effectieve en veilige ontwikkeling van geneesmiddelen kon in het aids-domein dus plaatsvinden door minimale regulatie, ruimhartige vergoeding van experimentele geneesmiddelen en de kennisbank.

Waarom gebeurt dit niet vaker? Andere ziektegebieden laten jaren van touwtrekkerij zien alvorens na vele jaren een enkel middel wordt toegestaan en vergoed. Terminale kankerpatiënten bijvoorbeeld zijn kansloos. Zij krijgen verouderde, bewezen onwerkzame chemotherapie. Bijvoorbeeld het gebruik van taxolen bij terminale prostaatkanker geven geen levensverlenging van betekenis, maar verlagen wel de kwaliteit van leven. Een onzinnig beleid dat onbehagelijk aanvoelt.

De zorgplaneconomie blijft topdown de zorguitvoering detailleren. De politieke partijen voelen geen behoefte om de zorgmarkt uit handen te geven. De overheid wordt niet gevraagd de subsidie voor de aids-kennisbank om te zetten in structureel beleid en zodoende ook voor andere zorgdomeinen kennisbanken te realiseren om behandelingen te toetsen en te verbeteren.

Kankerpatiënten willen natuurlijk, net als aids-patiënten, onder de overheidsregels uit die de ontwikkeling van de geneeskunde stilleggen. De miljarden aan researchinvesteringen van de overheid moeten ook hen kansen bieden. Door het huidige zorgbeleid blijft de burger echter uitgesloten van de keuze van een behandeling.

Met de regulatie van kennisbanken kan de overheid de zorgmarkt helpen betere behandelingen tot stand te brengen in plaats van alleen maar een rem te zijn op de ontwikkeling in de zorg. Kennisbanken ondersteunen de zorgmarkt bij de praktische vertaalslag van research producten. Zij voorkomen humbug op de zorgmarkt. De zorgconsument krijgt van hen de nodige informatie over de effectiviteit van een behandeling.

Met de zorgplaneconomie handhaaft de politiek ondemocratische zorgkaders. Patiënten zijn zelfstandige wezens die binnen hun eigen waarden en normen kunnen beslissen. Samen zijn zij veel slimmer dan de overheidsbureaucratie, tenminste als de zorgsector op hun vraag mag gaan reageren.

Dr. drs. Wim Huppes MBA is internist in Hilversum. Dit artikel werd vandaag ook in het FD gepubliceerd