In de jaren twintig van de vorige eeuw vond de economische wetenschap de budgettering uit. Dat gebeurde als reactie op het wetenschappelijk management van Taylor uit 1910, die elke uitvoerende handeling precies vooraf wilde vastleggen. In de zorg is het denken in minuten per verpleegkundige handeling een erfenis van de lopende band van Taylor. In de jaren dertig en veertig verschenen Nederlandse handboeken daarover van coryfeeën als Meij, Limperg, Van der Schroeff en Spinoza Catella. Zij definieerden een budget als een taakstellende begroting en niet als een voorcalculatie, die Taylor zo bepleitte. ‘Le budget, c’est un monsieur’, zo luidde het motto. Daarmee bedoelden de genoemde grondleggers van de Nederlandse bedrijfseconomie dat een budgethouder een ruime gedefinieerde taakstelling krijgt en een gelimiteerd geldbedrag zonder voorschriften voor de wijze van besteding. Juist in de jaren van depressie in de jaren dertig werd het werken met zo’n budget populair.

De genoemde econoom Spinoza Catella gaf zijn handboek als motto mee: ‘zoals nood leert bidden, leert depressie budgetteren’. Na de tweede wereldoorlog verdween budgetteren uit de belangstelling. Er was groei. Er was vooruitgang. Er kwam in 1960 een herdenkingsnummer van Economisch Statistische Berichten over 25 jaar budgetteren. Economie studenten in de jaren zeventig kregen geen onderwijs meer daarin. In de jaren tachtig met een economische recessie kwam de budgettering weer onder de aandacht. De grondlegger van de gezondheidseconomie prof. Lou Groot en ook Guus Schrijvers pleitten voor toepassing in de zorg. Maar dan wel voor budgetten in de oorspronkelijke betekenis: een taakstellende begroting, een bestedingslimiet en geen voorschriften voor de wijze van besteding.

Deze gedachten leidden in 1984 tot de functionele budgettering, die nog steeds geldt voor een deel van de ziekenhuiszorg, voor het A-segment. In de voorspoedige jaren negentig kwam deze FB onder vuur te liggen: de marktwerking won terrein. Op 1 november 2009 bracht de Nederlandse Zorg Autoriteit (NZA) een triomfantelijke nota uit met de titel ‘Van Budget naar Prestatie’, met een pleidooi om de budgettering voorgoed af te schaffen. Afgelopen vrijdag, 1 juli 2011, opende Guus Schrijvers het nationale congres chronische zorg met het pleidooi de budgettering weer in te voeren gedurende de post-financiële crisis jaren. Maar dan wel met bestedingsvrijheid voor de zorgaanbieder, die werkt binnen een kostenlimiet. Aan dit congres namen 280 personen, afkomstig uit het gehele land en werkzaam voor patiënten met vele verschillende aandoeningen.  Ik kreeg onverwachte steun van de Engelse en Duitse sprekers, die na mij het congres toespraken. Deze twee landen experimenteren met demonstratie projecten, waarbij zorgaanbieders vrij spel krijgen binnen limieten en een gegeven taakstelling. In Engeland levert navolging van het Kaiser Permanente model  grote besparingen op de ziekenhuiskosten op, aldus Chris Ham, bestuursvoorzitter van het King’s Fund Centre te Londen.

In Duitsland krijgen de zorgverzekeraars de ruimte om in overleg met zorgaanbieders de bestaande financiële regelgeving ter zijde te schuiven, mits zij aan een vooraf bepaalde taakstelling voldoen en binnen een kostenlimiet blijven. Het Kinzigstal project in Zuid Duitsland is de bekendste setting, waarbinnen men geld verschuift van ziekenhuizen naar eerstelijn en naar preventie, aldus spreker Evert Jan van Lente, die als econoom werkzaam is bij zorgverzekeraar AOK te Berlijn, met 27 miljoen verzekerden de grootste van Duitsland. Tot zover dit bericht. Ben jij werkzaam bij een zorgverzekeraar? Werk jij goed samen met de zorgaanbieders in een bepaalde regio? Willen jullie samen ook zo’n experiment met vervanging van bestaande  regelgeving door een taakstelling, een kostenlimiet en vrijheid van handelen? Kom dan samen eens met mij praten. Dan werken wij die optie uit in de hoop dat deze aanslaat bij  regering en parlement en tal van beleidsinstanties. Wat Engeland en Duitsland kunnen, kan Nederland ook. Mijn emailadres is a.j.p.schrijvers@umcutrecht.nl.