In Duitsland bestaan Disease Management Programma?s (DMP?s)voor een beperkt aantal groepen patiënten, te weten voor patiënten met diabetes, COPD, hartfalen en borstkanker. In een overzichtsstudie is aangetoond dat deze programma?s betere en goedkopere zorg opleveren dan gebruikelijke zorg in Duitsland. Deze studie is te bestellen via www.versorgungs-report-online.de Bestel het versorgungsreport van 2011 en lees hoofdstuk 4. Tijdens een aparte sessie op het  vijfde Nationale Kwaliteitscongres Gezondheid in Berlijn op 25 november kwamen de resultaten uit dat hoofdstuk 4 uitvoerig aan de orde. Ondergetekende stelde de vraag of er onderdelen uit de DMP’s konden. Nu omvatten zij een verzameling van simultane innovaties: 1. educatie aan patiënten 2. educatie aan artsen 3. een aparte betaalsysteem 4. introductie van digitale dataverzameling en feedback op basis daarvan. Het antwoord van onderzoeker Lutz Altenhofen was, dat 1. de grote DMP database geen aparte statistische analyses toeliet naar de bijdragen van elk van de vier innovaties op de gunstige resultaten 2. dat ik wellicht gelijk had en een van de vier innovaties minder intensief aanwezig zou kunnen zijn in de toekomst en 3. dat de simultane innovatie wel heeft geleid tot versterking van de eerstelijn over de hele linie. Dat wil zeggen: ook doorwerkt voor andere groepen chronische enniet-chronische patiënten. Inmiddels werken vele Duitse artsen met  praktijkondersteuners zoals in Nederland. Vijf jaar geleden was dat nog nauwelijks het geval. Op het internationale congres over ketenzorg op 28 en 29 maart in San Marino komen DMP?s in Duitsland en andere landen uitgebreid aan de orde.