Toekomst kankerzorg: fysieke afspraak blijft belangrijk, videobellen heeft potentie

Aanmoediging voor ziekenhuizen om te investeren in techniek en gebruiksgemak videobellen Kankerpatiënten waarderen in coronatijd de mogelijkheid tot videobellen en telefonische afspraken, maar acht op de tien mensen wil het liefst een fysieke afspraak met hun arts of ve...

Aanmoediging voor ziekenhuizen om te investeren in techniek en gebruiksgemak videobellen

Kankerpatiënten waarderen in coronatijd de mogelijkheid tot videobellen en telefonische afspraken, maar acht op de tien mensen wil het liefst een fysieke afspraak met hun arts of verpleegkundige bij de intake, slecht nieuws of het bespreken van de behandelopties.

Dit blijkt uit een peiling van de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK) i.s.m. SONCOS, V&VN Oncologie en Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie onder 2412 mensen die kanker hebben (gehad) en tussen 1 juli en 3 november 2020 een afspraak hadden met hun ziekenhuis voor diagnose, behandeling of (na)controle van kanker.

Ook vulden 484 zorgverleners werkzaam in de oncologie (180 medisch specialisten en 304 verpleegkundig specialisten en gespecialiseerd verpleegkundigen*) de online vragenlijst in. Vanwege COVID-19 vinden bijvoorbeeld veel afspraken telefonisch plaats en minder fysiek, en mogen er minder begeleiders mee naar het ziekenhuis. Met deze peiling is nagegaan hoe de kankerzorg in de anderhalvemetersamenleving wordt ervaren en wat de voorkeuren van patiënten en zorgverleners zijn. Deze ervaringen en voorkeuren worden ingebracht bij het inrichten van de toekomstige kankerzorg.

Voorkeur fysieke afspraken

Een grote meerderheid van de kankerpatiënten heeft een voorkeur voor een fysieke afspraak bij de intake (78%), het slechtnieuwsgesprek (83%) en het bespreken van de behandelopties (81%). ,,Als je in de beginfase van een behandeling bent, wil ik de arts graag in de ogen kijken en zijn lichaamshouding zien. Dat kan soms meer zeggen dan duizend woorden”, zegt een van de respondenten.

Bij controleafspraken heeft bijna twee derde de voorkeur voor een fysieke afspraak. Patiënten geven fysieke afspraken een gemiddeld rapportcijfer van 8,7, zorgverleners een 7,5. Ook onder medisch specialisten heeft een fysieke afspraak de voorkeur: de intake (90%), het slechtnieuwsgesprek (89%) en het bespreken van de behandelopties (80%). Een derde van de medisch specialisten doet ook de controleafspraken het liefst fysiek. Bij verpleegkundigen is dat ongeveer 4 op de 10.

Bel- en videobelafspraken

Controleafspraken worden door ruim een derde van de medisch specialisten het liefst telefonisch gedaan, bij verpleegkundigen is dat 1 op de 5. Een controleafspraak via videobellen heeft voor ruim 1 op de 7 medisch specialisten en verpleegkundigen de voorkeur. Waarschijnlijk omdat nog maar weinig zorgverleners ten tijde van de peiling ervaring hadden met videobelafspraken. Hoewel patiënten bij controles minder vaak (1 op de 7) de voorkeur geven aan telefonische afspraken dan zorgverleners, waarderen ze dit type afspraken heel goed (rapportcijfer 8).

Zorgverleners geven een gemiddeld rapportcijfer van 6,6. Veel zorgverleners geven aan dat ze via de telefoon niet altijd een goed klinisch beeld van de patiënt kunnen vormen; dat geldt ook voor het tonen van empathie. Van de mensen met kanker geeft 1 op 20 bij controleafspraken de voorkeur aan videobellen. Bij telefonische afspraken is het wel belangrijk dat patiënten een tijdsvenster van niet langer dan 2 uur krijgen, waarbinnen ze gebeld worden. Een tijdsvenster van maximaal 2 uur is voor meer dan 80% van de respondenten geen probleem, terwijl langere tijdsvensters voor nog maar de helft of minder van de respondenten geen probleem zijn.

Patiënten die tussen 1 juli en 3 november een videobelafspraak hebben gehad met hun behandelend arts en/of verpleegkundige, geven bij het gesprek over de behandelopties en het behandelplan, en de controleafspraak tijdens en na behandeling, vaker de voorkeur aan videobellen, dan respondenten die geen videobelafspraak hebben gehad.

Voorkeur aan videobellen

Ook zorgverleners die de afgelopen maanden videobelafspraken hebben gehad geven vaker de voorkeur aan videobellen dan zorgverleners die dat niet hadden. De vorm waarin een afspraak plaatsvindt, zou volgens NFK maatwerk moeten zijn. De geschikte vorm is afhankelijk van de medische situatie van de patiënt, maar ook van de voorkeur van de patiënt en zorgverlener. Uit de peiling blijkt dat patiënten meestal niet naar de voorkeur voor het type afspraak wordt gevraagd. NFK adviseert ziekenhuizen dit meer te gaan doen.

Potentie van videobellen

Een klein deel van de respondenten (5%) had tussen juli en november een videobelafspraak met hun behandelend arts of verpleegkundige uit het ziekenhuis. Voor een op de tien mensen was dat (technisch) moeilijk, vooral bij 66-plussers. Toch kregen ook die afspraken een dikke 8 als rapportcijfer. Een derde van de medisch specialisten en een vijfde van de verpleegkundigen had in die periode een videobelafspraak. Zij geven die manier van communiceren gemiddeld een 7,1 als rapportcijfer. Een van de voordelen van videobellen die de zorgverleners noemen is dat zij een beter beeld van de patiënt krijgen, dan bij een telefonische afspraak. Een van de genoemde nadelen is dat de techniek soms hapert.

Hoewel videobellen nog in de kinderschoenen staat en nog maar mondjesmaat wordt toegepast ziet NFK er veel potentie in. “Los van deze coronatijd en kijkend naar de toekomst van de kankerzorg, kan deze manier van communiceren reistijd en kosten besparen voor patiënten. Een ander voordeel is dat het de patiënt de mogelijkheid biedt om gemakkelijk (meerdere) naaste(n) te laten deelnemen aan een afspraak.

Belangrijk is wel dat videobellen moet passen bij de patiënt én het type afspraak. We moedigen ziekenhuizen dan ook graag aan te investeren in de techniek en het gebruiksgemak van videobellen”, aldus Arja Broenland, directeur-bestuurder NFK. Ook SONCOS, V&VN Oncologie en Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie denken dat videobellen voor bepaalde afspraakvormen een goede optie is. Daarbij is wel de juiste (facilitaire) ondersteuning van belang. Daarnaast moeten zorgverleners in de gelegenheid worden gesteld de vaardigheden te verkrijgen om contact via videobellen goed te kunnen laten verlopen.

NFK zal de resultaten de komende jaren inbrengen in de maatschappelijke discussies over het vormgeven van de kankerzorg en de eventuele digitalisering van onderdelen hiervan.

*Met verpleegkundigen worden in dit bericht zowel verpleegkundig specialisten als gespecialiseerd verpleegkundigen bedoeld.

Bron: NFK